Yazı Detayı
01 Ekim 2019 - Salı 20:44
 
Adana’nın Ekonomik Profili
Doç. Dr. Haşim AKÇA
 
 

Değerli okurlar ilk köşe yazıma sizlerle birlikte olmaktan duyduğum mutluluğu belirterek başlamak isterim. Bizlere bu imkânı sağlayan Ajans Adana ailesine teşekkür ederim. Bundan sonra nasip olursa her hafta ülke ekonomisinin nabzını güncel olaylarla ele almaya çalışacağım. 
İlkyazım ülkemizin güzide illerinden biri olan Adana ekonomisi hakkında olacaktır. 
***
Tarihin ilk dönemlerinden bu yana verimli tarım alanlarına sahip Adana önemli bir tarımsal potansiyele sahiptir. 1820’li yıllardan sonra ilde pamuk ekimi ciddi bir ilerleme kaydetmiştir. Buna paralel olarak 1864 yılında bir Fransız makine mühendisi olan Justin Daudet tarafından kurulan “pamuk işleme fabrikası” tarım ile sanayi arasındaki ilk bağlantının kurulmasına ön ayak olmuştur. 1950’li yıllara gelindiğinde ise sulama kanallarının artmasıyla birlikte tarım sektörü daha da gelişmiş ve bu sektördeki sanayi faaliyetleri yoğunlaşmıştır. 1970’li yıllarda Adana ekonomisinde yaratılan katma değerin yarısı endüstriyel faaliyetlerden oluşmuştur. 1980’lerin başlarında Adana’nın sanayisinde büyük ölçekli entegre tekstil fabrikaları, çimento ve makine fabrikaları, yağ ve tütün işleme tesisleri ile çok sayıda küçük ölçekli metal sanayi, orman ve mobilya sanayi işletmeleri yer almıştır. Günümüzde ise büyük ölçekteki işletmelerin Marmara Bölgesi’ne ve teşvik uygulanan illere yöneldiği dikkate alındığında Adana ekonomisi KOBİ’lerle ayakta durmaya çalışmaktadır.
TÜİK tarafından yayınlanan 2018 nüfus verilerine göre Adana 2,2 milyon nüfus ile Türkiye’nin en kalabalık 6. ili konumundadır. 2023 yılı nüfus projeksiyonuna göre Adana 2,3 milyon ile iller sıralamasında 7. sırada yer alması öngörülmektedir. 1927 yılından itibaren sanayinin gelişmesine paralel olarak 1995 yılına kadar göç alan Adana, 1990 nüfus sayımında 4.büyük il olmuştur. 1995-2000 döneminden itibaren ise ortalama binde 6,6 net göç hızı ile göç veren Adana, her yıl ortalama 13.366 kişi nitelikli göç vermekte, diğer yandan niteliksiz göç almaktadır.
Nüfus verilerinin ardından işsizlik oranlarına bakmakta fayda vardır. TÜİK Adana Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamada 2018 yılında Adana ve Mersin bölgesinin, işsizlik oranında 11,2 ile 10. sırada yer aldığı bildirildi. İstihdam oranında 44,5 ile 20. sırada, işgücüne katılma oranında 50,1 ile 17. sırada olduğu kurum tarafından açıklanan diğer bilgiler olmuştur. Rakamlardan da anlaşılacağı üzere bölgede ciddi iş sıkıntısı yaşandığını söyleyebiliriz. Bunun nedenlerine baktığımızda ise en büyük etkenin Suriyeli göçmenlerin olduğunu ve buna bağlı olarak kayıtdışılığın arttığını söyleyebiliriz. Diğer bir neden olarak ise yukarda da belirttiğimiz üzere büyük ölçekli fabrikaların Adana’dan ayrılmasının yarattığı olumsuzluğu söylemek mümkündür.
Yine yukarıdaki açıklamalarımızla bağlantılı olarak ele alınması gereken önemli bir konu da göçtür. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’nün yayınladığı bilgilere göre 2019 yılında ülkemizde geçici koruma kapsamındaki Suriyeli sayısı 3,6 milyondur. Bunların 237 bini Adana ilimizde kayıtlıdır. Yani il nüfusunun yaklaşık 11’ine tekabül eden bir Suriyeli sayısını görmekteyiz. Bu sayılarla birlikte Türkiye’de kayıtlı Suriyelilerin yer aldığı en kalabalık 5. İl olarak Adana’yı görmekteyiz. Ancak şunu da önemle belirtelim ki bu veriler sadece kayıtlı sayılarını yansıtmaktadır. Kayıt dışı olanları da dikkate aldığımızda bu sayının yaklaşık ikiye katlanacağı söylenebilir. (Bu konuda ilerleyen zamanda daha detaylı bir yazı ele alacağım).
Şimdi de imalat sanayiye göz atalım. T.C. Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Girişimci Bilgi Sistemi verilerine göre 2017 yılında Adana’da en fazla girişimci sayısı sırasıyla metal ürünler (14), gıda (13) ve mobilya (8) imalatı yer almaktadır. Adana imalat sanayisinin Türkiye imalat sanayi içerisindeki payına baktığımızda ise giderek azalmakta olan bir yapıyı görmekteyiz. 2011 yılında 1,83 olan bu oran günümüzde 1,50’lerin altına düşmüştür.
İller arası ticaret rakamlarını incelediğimizde ise Adana, 17 ille yapılan ticarette açık verirken 63 ile ise aldığından daha fazla satabilmiştir. 2017 yılı sonunda toplamda ise 6.106 milyon TL açık verilmiştir. En fazla ticaret yapılan iller sırasıyla İstanbul (41), Ankara (9), Mersin (6,5) olmaktadır.
Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi verilerine göre 2019 yılı Ocak-Nisan döneminde 553 şirket 3 kooperatif ve 94 gerçek kişi ticaret işletmesi kurulurken aynı yılda 95 şirket ve 2 kooperatif tasfiye olmuş, 75 şirket 4 kooperatif 168 gerçek kişi ticaret işletmesi ise kapanmıştır. 2018 yılında 2102 firma açılırken 549 firma kapanmıştır. 2019 yılında tahmin edilen rakamlara göre ise 2600 firma açılıp 988 firma kapanması öngörülmektedir. Yani yaklaşık olarak açılan firmaların kapanan firmalara oranı 40 olacaktır. Durumun ciddiyetini bu rakamlar gözler önüne sermektedir.
Adana’nın ihracat performansını incelediğimizde 2000 yılında ülke ihracatında il bazında katkı yapan 7. il iken 2018 yılında 12. konuma gerilemiştir. 2018 yılında 1.997 milyon dolar ile ülke ihracatının 1,2’sini gerçekleştirmektedir. İhracatta en başarılı sektörlere baktığımızda sırasıyla tekstil (17), kimyevi maddeler (16) ve hububat, bakliyat, yağlı tohum maddelerini (12) görmekteyiz. Adana’nın en fazla ihracat yaptığı ülkeler ise Irak (14), Almanya (8), İspanya (8) ve Suriye (5) olmaktadır.
İthalat rakamlarına baktığımızda ise yıllar itibariyle tutar olarak artış olsa da Türkiye içerisindeki payının azaldığını görmekteyiz. 2000 yılında 934 milyon dolar ithalat ile toplam ithalatın 1,7’si olarak pay alan Adana bu oranda 6. sıradayken 2018 yılına gelindiğinde 2.258 milyon dolar ile Türkiye’nin toplam ithalatının 1’ini gerçekleştirerek 81 ilden en çok ithalat yapan 10. il konumuna gerilemiştir. En fazla ithalat yapılan ülkeler ise sırasıyla Çin (10), Suudi Arabistan (9), Almanya (7) ve ABD (6) olarak gerçekleşmiştir.
Kalkınma Bakanlığı verilerine göre kamu yatırımlarının illere göre dağılımı incelendiğinde cari fiyatlarla 2003 yılında 63 milyon TL olan kamu yatırımları 2017 yılında ciddi bir yükselmeyle 1.011 milyon TL’ye ulaşırken 2018 yılında bir düşüşle 341 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2003-2018 yıllarında Adana ilimize toplam 5.439 milyon TL kamu yatırım harcaması gerçekleşmiştir. 
İller itibariyle genel bütçe vergi gelirleri 2017 Aralık sonu itibariyle baktığımızda 9.114 milyon TL brüt tahakkuk tutarı, 6.220 milyon TL brüt tahsil tutarı (tahsilat oranı 68) ile ülke genelinden 1,2’lik tahakkuk payı ile 9. sırada yer almaktadır.
Enerji konusunda da adana oldukça önemli potansiyele sahiptir. Adana 3.741 MW kurulu güç ile Türkiye’nin en büyük 3. ili konumundadır. Adana’da enerji üretim/tüketim oranı ise 2016 yılında 201 olarak gerçekleşmiştir. Bu durum enerji konusunda Adana’nın önemini vurgulamak açısından değerlidir. 
TÜİK verilerine göre 2015 yılında Türkiye genelinden aldığı 2,7’lik pay ile 11. sırada yer almaktadır.
Orta Doğu ve Orta Asya’nın üretiminin dünya pazarlarına taşınmasında önemli bir rol üstlenen Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Ham Petrol Boru Hattı ile Azeri petrolünün Ceyhan’a taşınması ve buradan uluslararası pazarlara ulaştırılması sağlanmaktadır. Ayrıca Kerkük’ten başlayıp Yumurtalık’ta sona eren Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı ile Irak petrolü dünya pazarlarına taşınmaktadır. Ceyhan-Kırıkkale Ham Petrol Boru Hattı, Kırıkkale Orta Anadolu Rafinerisi’nin ham petrol ihtiyacını karşılamaktadır. Ancak Kazakistan petrolünü Boğazlar'dan geçirmeden Karadeniz’den Akdeniz'e indirmeyi hedefleyen Samsun-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı henüz uygulamaya başlamamıştır. Bu göstergeler Adana bölgesinin enerji sektöründeki stratejik önemini yansıtmaktadır.
TÜİK il bazında GSYH 2017 verilerine göre Adana 62.341 milyon TL ile Türkiye GSYH’sının 2’sini oluşturmaktadır. Milli gelire en fazla katkı yapan 8. il konumundadır. İktisadi faaliyet kollarına göre incelediğimizde ise yıllar itibariyle tarım sektörünün payı azalırken sanayi sektörünün payının arttığını hizmetler sektörünün ise neredeyse sabit kaldığını görmekteyiz. Ancak bu azalışa rağmen Adana halen tarımda ülkemizin katkı sağlayan en büyük illerindendir. Şöyle ki Adana 2017 yılında tarım sektörüne yaptığı 3’lük katkıyla 7. sırada, sanayi sektörüne yaptığı 2’lik payla 9. sırada ve hizmetler sektörüne yaptığı 1,90’lık payla 7. sırada yer almaktadır.
Kişi başına GSYH verilerine baktığımızda ise durumun daha kötü olduğunu görmekteyiz. 2017 yılında 28.221 TL ile Türkiye sıralamasında 36. il konumundadır.
Sonuç olarak Adana Türkiye ekonomisi için oldukça önemli bir geçmişe ve gelecek potansiyeline sahiptir. Ancak günümüzde durumun biraz kötüye gittiğini söylemek pek de yanlış olmayacaktır. Bu nedenle Cumhuriyet'in ilk yıllarından 1980'li yıllara kadar ülke ekonomisin can damarlarından biri olan Adana, ülke ekonomisinde tekrar önemli bir konuma gelebilmesi tarımdan sanayiye, turizmden ticarete tüm alanlarda yeni atılımlar ile mümkündür. Bu atılımların gerçekleştirilebilmesi için ise iktidar ve muhalefet partili tüm siyasiler ve sivil toplum kuruluşlarına büyük görevler düşmektedir. Öncelikle yapılması gereken siyasi ve sivil toplum temsilcilerinin “söz konusu vatansa gerisi teferruattır” düsturuyla hareket ederek söz konusu Adana olunca tüm küskünlük, kırgınlık, dargınlıkların ve çekişmelerin bir tarafa bırakılıp Adana için tek yumruk haline gelebilmektir. 
Şimdilik kalın sağlıcakla…

 

 
Etiketler: Adana’nın, Ekonomik, Profili,
Yorumlar
Haber Yazılımı Adana Temizlik Şirketleri